Architektura funkcjonalna szkieletu - możliwości Chiropraktyki.
lek. med. Piotr Godek
Wstęp
Podstawowym prawem fizjologii jest zasada wzajemnego skorelowania struktury i funkcji. Jeżeli tak jest w istocie to szkielet mający jak wiadomo funkcje podporową powinien przy minimalnych nakładach materiałowych zapewniać maksymalną wytrzymałość konstrukcji. Jedynym sposobem uzyskania takiego celu jest ażurowa konstrukcja, gdzie wzmocnienia (punkty nośne) przebiegają zgodnie z wektorami działania sił.
Rys 1. Architektura kostna
Kości długie dzięki warstwie korowej zbudowanej na kształt współosiowych rur posiadają dużo większą odporność niż lity walec tej samej średnicy, zaś istota gąbczasta nasad posiada taki rozkład beleczek kostnych, aby efektywnie przenosić obciążenia z powierzchni stawowych.
Właściwości tkanki kostnej
Rys.2. Mikroskopowa budowa kości
Budowa tkanki kostnej.
Istota międzykomórkowa złożona z części niezmineralizowanej (białkowej) - tzw. osseiny to 35 % masy kośćca . Złożona jest głównie z włókien kolagenowych przypominających spirale. Część mineralna złożona jest w 65 % z soli hydroksyapatytów .Taka budowa kości zapewnia następujące jej właściwości:
Rys.3. Nasada bliższa kości udowej
Rys.4. RTG czaszki
Kość jest tkanką żywą, ciągle się przebudowuje w odpowiedzi na bodźce fizyczne i chemiczne (kontrola humoralna) , a nawet bodźce dotyczące sfery psychicznej.
Biomechanika
Oddziaływanie na szkielet można prześledzić w jednostce funkcjonalnej jaką tworzą
EFEKTOR/ BODZIEC (SIŁA ZEWNĘTRZNA) --OKOSTNA - BELECZKI KOSTNE
EFEKTOR/BODZIEC - zewnętrzna siła w postaci skurczu mięśnia lub statycznego obciążenia szkieletu
Rys.5. Siatka okostnej (idea)
OKOSTNA - jako strefa przejściowa między wewnętrzną architekturą kości i płaszczem tkanek miękkich zachowuje się jak sieć do pewnego momentu tłumiąca nieprawidłowe obciążenia- bezpiecznik pierwszego rzędu
BELECZKI KOSTNE - wewnętrzna architektura beleczek kostnych zarówno warstwy zbitej jak i gąbczastej podporządkowana swej funkcji ( podporowa, trakcyjna, stawowa) - jakby kratownica stanowi bezpiecznik drugiego rzędu
Rys.6. Kratownica beleczek kostnych (idea)
Plastyczność kości zmienia się w funkcji czasu. U dzieci obserwujemy gwałtowne zmiany deformacyjne np. skolioza ( torsja i rotacja kręgu), kyfoza młodzieńcza, wrodzone wady stopy, polio, dysplazja stawu biodrowego ,MPD ,itd.
Rys.7. Skolioza
U dorosłych raczej dominują zmiany zwyrodnieniowo-przeciążeniowe będące wynikiem zmian wektora możliwego odkształcania kośćca lub jego całkowite usztywnienie
Prawidłowe wektory przenoszenia napięć ( rozciąganie , ściskanie , torsja) w zdrowej kości w danej strefie szkieletu ( jednostka ruchowa - mięsień - przyczep - okostna - kość - staw), powodują tłumienie gwałtownego skoku napięć mechanicznych na granicy ośrodka mobilnego ( mięsień ) i niemobilnego ( beleczki kostne). Ponadto kształtują wzajemne oddziaływanie partnerów jednostki ruchowej ( mięsień na kość, kość na mięsień, w konsekwencji na centra obrotu stawów i parametry propriocepcji).
Rys.8. Zaburzenie elastyczności okostnej (idea)
W sytuacji zmiany kształtu lub właściwości okostnej np. po urazie bezpośrednim lub w warunkach przewlekłej nierównowagi mięśniowej brak jest funkcji pierwszego bezpiecznika.
Niewyhamowane napięcia z elementów mobilnych trafiają wprost na układ beleczkowy traumatyzując go. Powoduje to zaburzenie naturalnego , rytmicznego odkształcania kości ,a w dalszej konsekwencji nieprawidłowe napięcia w łańcuchach mięśniowo- powięziowych, których przyczepy kostne są jakby przęsłami wiszących mostów. Sam proces można porównać do samonakręcającego się przesztywnienia konstrukcji i tak jak popularnie mówimy o ,, zamrożonym barku" możemy w przypadku szkieletu nadać mu nazwę ,, zamrożonej kości"
Rys.9. Zamrożone kości (idea)
Patogeneza
Faza zmian czynnościowych
W tej fazie nieprawidłowe (spiralne, kątowe, bądź okrężne) lokalne naprężenia okostnej - powodują stan jakby niedopasowania kości i jej łącznotkankowej powłoki . Przypomina to sytuację źle naciągniętej pończochy - kończyna nie zmienia swego kształtu , posiada potencjalnie prawidłowy zakres ruchomości ale niedopasowanie kształtu pończochy do miejsc ruchomych kończyny powoduje stopniowe ograniczenie potencjalnego zakresu ruchu do aktualnie dostępnego.
Rys.10. Lokalne zmiany naprężeń w okostnej (idea)
Faza zmian utrwalonych (strukturalnych)
Długotrwałe nieprawidłowe napięcia okostnej wywołane statycznymi lub dynamicznymi przeciążeniami wywołują zmiany w napięciach wewnętrznej architektury beleczek kostnych na skutek braku odpowiedniego tłumienia bodźców zewnętrznych przenoszonych na beleczki. Dochodzi do deformacji kości z zaburzonym wektorem przenoszenia napięć w danej strefie ponieważ od tej pory to patologiczny rozkład napięć w okostnej będzie decydował o tym w jakich kierunkach kość będzie się uginać (tylko w kierunkach wolnych)
Rys.11. Zmiany strukturalne kości w osteoporozie
W świetle powyższej hipotezy można wnioskować o "współuczestnictwie" przesztywnionej okostnej w procesie powstawania osteoporozy co wnosi zupełnie nowe możliwości do opieki jaką u pacjentów zagrożonych tym groźnym schorzeniem może wnieść chiropraktyka.
Oczywiście w tej sytuacji przeciążenie będzie dotyczyć wszystkich elementów łańcucha mechanicznego : efektor/bodziec - okostna - beleczki , a więc będzie dochodzić do przeciążeń przyczepu mięśniowego na skutek nierównoległego działania wektora ugięcia kości i wektora pracy mięśnia ( entezopatia), zespoły ciasnoty powięziowej np. w mechanizmie nierównoległości napięć ramy kostno-powięziowej podudzia czy przedramienia , niedokrwienia kości wskutek nacisku na naczynia odżywcze , zespołów uciskowych nerwów obwodowych itp.
Symptomatologia "zamrożonej kości"
Rys.12. Zamrożenie miednicy (idea)
Diagnostyka
Prawidłowo sprężysta fazowo kość przy palpacji przypomina powolne przelewanie gęstej masy , zmienia się odczucie kształtu i faktury , zmiany te w warunkach zrównoważonych napięć zachodzą według określonego wektora ( zaprogramowanego embriologicznie ), z określoną amplitudą i w określonej sekwencji czasowej cyklu.
Rys.13. Fazowe odkształcanie kości długich (idea)
Im większa powierzchnia kości tym łatwiejszy do oceny jest ten wewnętrzny rytmiczny ruch kości podporządkowany pulsacji w systemie czaszkowo-krzyżowym, a więc najlepiej wysłuchać go na takich elementach szkieletu jak talerze k. biodrowej , k. krzyżowej czy j , kości długich.
Zastosowanie chiropraktyki
Odruchowy Impuls Regulacyjny jako wyspecjalizowana technika odbicia ( recoil) pozwala poprzez wprowadzenie w drganie sieci kolagenowej regulować nieprawidłowe napięcia na powierzchni okostnej / powięziowej w newralgicznych miejscach szkieletu
Zalety
Bezpieczeństwo - OIR (Odruchowy Impuls Regulacyjny) będący na wyposażeniu arsenału chiropraktyki McTimoney - Corley jest bardzo bezpiecznym sposobem oddziaływania na aparat ruchu , jego zadziwiająca skuteczność wynika z faktu że impuls chiropraktyczny respektuje wewnętrzny plan korekcji tkwiący w każdej tkance , pozostawia jej czas do wykonania przemiany , można by rzec że jest cierpliwy,ale konsekwentny. Możliwość zastosowania nawet w ostrej fazie bólowej - OIR nie stwarza zagrożeń dla lokalnego stanu tkanki , nawet w jej poważnym obrzęku, zakwaszeniu , czy przy istniejącym unieruchomieniu zewnętrznym ( aparat ortopedyczny) możliwe jest jego zastosowanie
Działanie odruchowe - wpływając na receptory czucia głębokiego w ścięgnach , więzadłach , wrzecionkach nerwowo - mięśniowych chiropraktyka może skutecznie wpływać na łuk odruchowy - trakcja przyczepu - napięcie mięśni
Działanie relaksacyjne - oprócz działania czysto mechanicznego metoda powyższa posiada bardzo głębokie działanie odprężające na system nerwowy co w przypadku przewlekłych dolegliwości ma dla pacjenta doniosłe znaczenie
Podsumowanie
Powyższa koncepcja to oczywiście hipoteza,ale wynika z mojego osobistego doświadczenia jako chiropraktyka stykającego się niejednokrotnie z symptomatologią trudną do zaklasyfikowania terminami ściśle medycznymi. Jestem przekonany że zbieranie dalszych doświadczeń na polu czynnościowych zaburzeń mechaniki kośćca może istotnie pogłębić naszą wiedzę na temat pochodzenia "dziwnych" dolegliwości narządu ruchu.